plakaty, reprodukcje, obrazy, fototapety - dekorowanie ścian w Twoim wnętrzu

Rafael Santi, znany również jako Rafael Sanzio, wł.: Raffaello Santi lub Raffaello Sanzio (ur. 28 marca lub 6 kwietnia 1483 w Urbino - zm. 6 kwietnia 1520 w Rzymie) - włoski malarz i architekt. Był trzecim i najmłodszym z najsławniejszej trójki genialnych artystów włoskiego renesansu - obok Michała Anioła i Leonarda da Vinci.

Spis treści [ukryj]
1 Biografia
2 Styl, malarstwo
3 Dzieła
4 Linki zewnętrzne

Biografia [edytuj]
Daty jego urodzin i śmierci (oba miały miejsce w Wielki Piątek) przyczyniły się poniekąd do uznania go przez Giorgio Vasariego za boskiego artystę - boga sztuki. Urodził się w 1483 w mieście Urbino w środkowych Włoszech. Jego rodzicami byli Giovanni Santi, malarz nadworny książęcej rodziny Montefeltro oraz Maria di Ciarla, córka kupca. W latach dziecięcych uczył się u ojca, który chociaż sam nie był artystą wysokiej rangi, był człowiekiem wykształconym i wcześnie dostrzegł ponadprzeciętne zdolności syna. W 1491 młody Rafael przeżył śmierć matki; trzy lata później (1494) zmarł jego ojciec. Opiekę nad Rafaelem przejął wtedy formalnie jego stryj, lecz najwięcej pomocy i życzliwości okazał mu wuj, Simone Ciarla, brat zmarłej matki. To on wymusił na rodzinie oddanie chłopca na dalsze kształcenie malarskie, za co Rafael pozostał mu wdzięczny do końca życia.

Około 1494 wyjechał do Perugii, gdzie początkowo uczył się artystycznego rzemiosła u malarza Timoteo Viti, później został uczniem znanego malarza, Pietro Vannucciego zwanego Pietro Perugino. Podczas nauki u Perugina zaczął wykonywać pierwsze obrazy na zamówienie.

W 1500 Rafael został już malarzem cechowym miasta Urbino. Wcześnie przyswoił sobie styl mistrza i współpracował z Peruginem przy dekoracji m.in. kościoła św. Franciszka w Perugii, a w 1503 rozpoczął krótką współpracę z innym wybitnym malarzem - Pinturicchio, przy zdobieniu sali biblioteki w Sienie na zamówienie papieża Piusa III. Wkrótce Rafael przerósł swoich nauczycieli i w 1504 wyjechał do Florencji, aby podziwiać dzieła Leonarda da Vinci i Michała Anioła. Powstały wtedy znakomite dzieła malarskie dojrzałego już stylu Rafaela jak Madonna w zieleni czy Madonna ze szczygłem. Szybko zyskał ogromną sławę i zaczęli u niego zamawiać usługi artystyczne najwięksi wielmoże Italii.

Ok. 1507 Rafael powrócił do Urbino i pracował intensywnie w swym rodzinnym mieście - z tego okresu pochodzą m.in obrazy Madonny i Chrystusa w Ogrójcu namalowane dla dowódcy wojsk florenckich Guidobaldo di Montefeltro. Wkrótce udał się do Perugii, gdzie udekorował freskami m.in. tamtejszy kościół Kamedułów.

W 1508 Rafael, po stworzeniu wielu wybitnych dzieł malarskich w Perugii oraz Florencji wyruszył do Rzymu. Wyjazd ten zaproponował mu pracujący na usługach papieża Juliusza II architekt Donato Bramante. Rafael zainteresował się pracą dla papieża do tego stopnia, że wyjechał natychmiast z Florencji nie ukończywszy malowideł we florenckiej kaplicy św. Ducha. Papież życzliwie przyjął Rafaela i zlecił mu na początek ozdobienie papieskiej sali urzędowej i sądowej zwanej Stanza della Segnatura. Pracę tę ukończył w 1511. Jednocześnie tworzył wiele innych dzieł, a także miał okazję zapoznać się z najlepszymi dziełami swojego znakomitego rywala, Michała Anioła, który również pracował dla papieża i właśnie tworzył freski na sklepieniu Kaplicy Sykstyńskiej.

W 1513 zmarł papież Juliusz II. Jego następca, Leon X również był mecenasem sztuki i cenił talent Rafaela, któremu zlecił kontynuację prac nad zdobieniem Pałacu Watykańskiego. Po śmierci Bramantego w 1514 Rafael przejął nadzór nad budową nowej Bazyliki św. Piotra w Rzymie.

Rafael zmarł na atak febry w swoje 37 urodziny, które tego roku przypadały w Wielki Piątek. Już za życia został okrzyknięty geniuszem, po jego śmierci opłakiwali go w swych wierszach wybitni poeci. Rafael był zaprzyjaźniony z wielkimi humanistami swojej epoki jak Baldassare Castiglione czy Bernardo Dovizi da Bibbiena. Przyjaźnił się i rywalizował z innym artystami, prowadził też żywą korespondencję z Albrechtem Dürerem. W swoich wielkich dziełach starał się pogodzić wartości chrześcijańskie z optymizmem epoki Odrodzenia oraz z pogańską filozofią antyczną, odkrywaną przez ludzi Renesansu. Widać to w takich jego dziełach jak np. Szkoła ateńska, gdzie Rafael w papieskiej sali przedstawił grupę uczonych, skupionych według największych filozofów antyku, których autorytet uznawał także Kościół katolicki - Platona i Arystotelesa.

Styl, malarstwo [edytuj]

Zaślubiny Marii z Józefem (Lo Sposalizio)
Szkoła Ateńska
Madonna ze szczygłem
Madonna Sykstyńska
Portret Baldassare Castiglione
PrzemienienieWe wczesnej twórczości styl Rafaela jest naśladownictwem, a czasem niemal mistrzowskim kopiowaniem stylu Perugina. Jednak nawet w dziełach niewątpliwie wzorowanych na nim można uchwycić różnicę. Przykładem jest obraz Zaślubiny Marii z Józefem (Lo Sposalizio), wzorowany na powstającym w tym samym czasie obrazie Perugina pod tym samym tytułem. Oba obrazy posiadają niemal jednakową scenerię i podobne rozłożenie postaci, jednak obraz Rafaela różni się od obrazu jego mistrza giętkością i naturalnością ruchów. Podczas gdy Perugino stosuje już nieco przestarzałą manierę izokefalii (umieszczania głów postaci na jednym poziomie), u Rafaela analogiczne postacie są wyższe lub niższe, stoją swobodnie i nie wyglądają jak ustawione w jednym rzędzie. Wkrótce Rafael porzucił wzorowanie się na dziełach konserwatywnego mistrza i stworzył nowy styl. Niewątpliwie na rozwój stylu malarskiego Rafaela miały wielki wpływ dzieła Michała Anioła, a zwłaszcza Leonarda da Vinci. Z dzieł Leonarda przyswoił sobie Rafael manierę sfumato, choć stosował ją bardziej umiarkowanie niż sam Leonardo.

Do najbardziej znanych dzieł malarskich Rafaela należy słynna Madonna Sykstyńska. Została namalowana w latach 1513-14. Pierwotnie obraz ten był prawdopodobnie przeznaczony dla kościoła św. Sykstusa w Piacenzy, jak pisze Giorgio Vasari, pierwszy biograf Rafaela i wielu innych artystów Renesansu. Istnieją jednak hipotezy, że miał być to obraz zdobiący nagrobek Juliusza II. Jako Madonna została przedstawiona urodziwa kochanka Rafaela Margherita Luti, zwana La Fornarina. Po lewej stronie adorujący ją św. Sykstus ma twarz papieża Juliusza II. Po prawej stronie obrazu stoi święta Barbara, patronka umierających. Obraz, będący pierwotnie własnością zakonników klasztoru świętego Sykstusa został w 1754 zakupiony (zresztą za pieniądze z budżetu Rzeczypospolitej) przez Augusta III Sasa i dziś jest ozdobą drezdeńskiej Gemäldegalerie.

Również słynne są freski Rafaela w Stanzach Watykańskich, a zwłaszcza najbardziej z nich znana i kojarzona z imieniem Rafaela Szkoła Ateńska. Jest to monumentalny fresk na ścianie, ograniczony łukiem sklepienia, przedstawiający spotkanie najwybitniejszych filozofów Starożytności. Dzieło Rafaela jest alegorią Rozumu jako drogi wiodącej do poznania Prawdy.

Rafael nader często portretował na swoich obrazach samego siebie oraz osoby sobie znane. Tak też jest w Szkole Ateńskiej, gdzie Platon (lewa z postaci centralnych) posiada twarz Leonarda da Vinci, siedzący na schodach Heraklit to sportretowany Michał Anioł, natomiast kreślący znaki cyrklem Euklides posiada fizjonomię Donata Bramante. Sam Rafael także jest widoczny - stoi nieco na uboczu jako drugi od prawej strony, obok Klaudiusza Ptolemeusza.

Dzieła [edytuj]
Obrazy (sztalugowe):
Koronacja Matki Boskiej dla kościoła św. Franciszka w Perugii oraz 3 obrazy na predelli ołtarza: Zwiastowanie, Hołd Trzech Króli oraz Ofiarowanie Jezusa (dziś wszystkie w Muzeum Watykańskim),
Koronacja bł. Mikołaja z Tolentino, 1501, pierwotnie w kościele San Francisco w Citta di Castello, dziś zachowane fragmentarycznie - w muzeach w Brescii i Neapolu
Ołtarz Colonny, 1501-1502, Metropolitan Museum of Art, Nowy Jork
Madonna Connestabile, 1502, Ermitaż, Sankt Petersburg
Ukrzyżowanie, 1502-1503, National Gallery, Londyn
Ołtarz Oddich, 1503, Pinakoteka Watykańska, Rzym
Zaślubiny Marii z Józefem (Lo Sposalizio), 1504, pierwotnie w kościele San Francisco w Citta di Castello, obecnie Pinakoteka Brera, Mediolan
Trzy Gracje, 1504-1505, Musée Condée, Chantilly
Ołtarz Ansideich, ok. 1505, National Gallery, Londyn
Portret Agnola Doniego, 1505, Palazzo Pitti, Florencja
Portret Maddaleny Doni, 1505, Palazzo Pitti, Florencja
Madonna Terranuova, 1505, Staatliche Museen, Berlin
Madonna del granduca, 1505-1506, Palazzo Pitti, Florencja
Madonna ze szczygłem (Madonna del cardellino), 1506, Galleria Uffizi, Florencja
Święta Rodzina Caniianich, 1506-1508, Stara Pinakoteka, Monachium
Madonna z Dzieciątkiem i św. Janem, 1507, Luwr, Paryż
Złożenie do grobu, 1507, Galeria Borghese, Rzym
Madonna Tempi, 1508, Stara Pinakoteka, Monachium
Portret papieża Juliusza II, 1511-1512, National Gallery, Londyn
Portret młodzieńca, 1511. zaginiony, d. Muzeum Czartoryskich, Kraków
Madonna Sykstyńska, 1512-1513, Gemäldegalerie, Drezno
Madonna della sedia, 1514, Palazzo Pitti]], Florencja
Papież Leon X z kardynałami, 1518, Galleria Uffizi, Florencja
Portret Baldasare Castiglionego, 1515-1516, Luwr, Paryż
Święta Rodzina Franciszka I, 1517-1518, Luwr, Paryż
La Fornarina, 1520, Galleria Nazionale, Rzym
Madonna della Rosa, 1520, Museum Prado, Madryt
Przemienienie Pańskie, 1520, dzieło dokończone przez ucznia Rafaela, Giulio Romano, Pinakoteka Watykańska, Rzym
Freski:
Freski w Stanzach Watykańskich dla papieża Juliusza II i Leona X, 1508-1517:
Szkoła Ateńska
Dysputa o Najświętszym Sakramencie
Parnas
Wypędzenie Heliodara ze świątyni
Msza Bolseńska
Uwolnienie świętego Piotra z okowów
Pożar Borgo
Freski o tematyce mitologicznej w Villa Farnesina w Rzymie:
Triumf Galatei, 1511
Projekty architektoniczne:
Kościół Sant'Eligio degli Orefici w Rzymie
Kaplica Chigich przy kościele Santa Maria del Popolo w Rzymie, 1512-1513